Chúng tôi đến Livingston vào tháng 3, trong một hành trình có thời tiết thuận lợi và biển khá êm. Chim cánh cụt đã khiến cả đoàn háo hức, nhưng cuộc gặp một đàn hải cẩu voi mới là điều bất ngờ nhất của buổi lên đảo. Những thân hình đồ sộ trên bờ khiến kiến thức từ các buổi thuyết trình trên tàu Albatros bỗng trở nên rất gần.
Du lịch Nam Cực có những khoảnh khắc như thế: từ một cuộc gặp ngắn, ta muốn tìm hiểu cả cuộc đời của loài vật trước mắt. Chúng sống ra sao giữa biển lạnh? Vì sao con đực có chiếc mũi lạ? Và bằng cách nào một động vật thở bằng phổi có thể ở dưới nước lâu đến vậy?
Hải cẩu voi ở Livingston là loài nào?
Hải cẩu voi phương Nam (southern elephant seal, Mirounga leonina) là loài hải cẩu lớn sống ở Nam bán cầu. Chúng thuộc họ hải cẩu thực sự, Phocidae. Tên “elephant seal” gợi chiếc mũi lớn của con đực trưởng thành, không phải cặp ngà: đây không phải hải mã, tức walrus. Có thể xem cách phân biệt các nhóm động vật chân màng trong tư liệu của Smithsonian Ocean.
Con đực và con cái khác nhau rõ rệt về kích thước. Chương trình Nam Cực Australia mô tả con đực trưởng thành có thể nặng tới khoảng 3.000 kg; con cái khoảng 300–900 kg ngay trước khi sinh. Chiếc mũi lớn của con đực góp phần tạo tiếng gầm, đặc biệt trong mùa giao phối.
Có phải trước tháng 1 không được lên đảo Livingston?
Không có cơ sở để áp dụng nhận định ấy cho toàn đảo. Quy định cần được đọc theo từng điểm đổ bộ. Chẳng hạn, hướng dẫn Hannah Point của Ban Thư ký Hiệp ước Nam Cực khuyến cáo mạnh việc tránh tham quan khu mũi đất từ đầu mùa sinh sản, tháng 10, đến sau giai đoạn ấp trứng đầu mùa, khoảng giữa tháng 1. Đây là khu vực hẹp, tập trung nhiều động vật.
Bản kể chuyến đi không xác định chính xác điểm lên bờ tại Livingston, nên không thể tự gắn chuyến này với Hannah Point. Tháng 3 là thời điểm đoàn chúng tôi đã ghé đảo; việc một đoàn khác có lên bờ được hay không còn tùy điểm đến, thời tiết, tình trạng động vật và quyết định của đội thám hiểm.
Từ tổ tiên trên cạn đến cuộc sống giữa đại dương
Điều thú vị là động vật chân màng có nguồn gốc tiến hóa từ thú trên cạn. Qua thời gian rất dài, hình dáng cơ thể và các chi thích nghi với bơi lặn. Smithsonian mô tả cơ thể thuôn và các chi dạng vây giúp chúng di chuyển hiệu quả trong nước. Không nên hình dung đây là cuộc “di cư” diễn ra một lần, hoặc khẳng định một nguyên nhân đơn lẻ đã buộc tổ tiên chúng xuống biển.
Đứng trước những con vật nặng nề trên bãi đá, chúng tôi càng thấy sự đối lập ấy đáng nhớ. Vẻ chậm chạp khi lên bờ không nói hết khả năng của một loài dành phần lớn cuộc sống gắn với biển.
Mùa sinh sản: sức mạnh và nguồn năng lượng tích lũy
Theo Antarctic and Southern Ocean Coalition, hải cẩu voi phương Nam lên bờ sinh sản vào khoảng tháng 9–11. Con đực lớn cạnh tranh quyền tiếp cận nhóm con cái; các cuộc đối đầu có thể gây thương tích, nhưng không nên mô tả mọi cuộc tranh chấp đều là trận chiến đến chết.
Trong thời gian nuôi con trên bờ, con cái dựa vào nguồn năng lượng đã tích lũy. Sữa giàu chất béo giúp con non tăng trưởng nhanh; giai đoạn bú mẹ chỉ kéo dài khoảng ba tuần. Sau cai sữa, mẹ trở lại biển kiếm ăn, còn con non ở lại bờ thêm một thời gian trước khi bắt đầu tự kiếm sống. Thời gian nhịn ăn của con đực giữ bãi và con cái nuôi con khác nhau, không phải cả hai đều nhịn đói nhiều tháng.
Nhìn bằng cảm xúc của con người, việc mẹ rời con có thể khiến ta xót xa. Nhưng đây là một phần chiến lược sinh sản của loài, không phải bằng chứng về sự thiếu gắn bó. Hiểu điều đó giúp câu chuyện bớt bi lụy và trở nên đáng kinh ngạc hơn.
Bí mật lặn sâu: oxy được giữ ở đâu?
Hải cẩu voi vẫn phải ngoi lên để thở. Khả năng lặn của chúng đến từ nhiều thích nghi phối hợp. Woods Hole Oceanographic Institution giải thích hệ tuần hoàn giúp mang thêm oxy, ưu tiên các cơ quan thiết yếu và làm chậm chuyển hóa. Hemoglobin trong máu và myoglobin trong cơ giữ vai trò quan trọng trong dự trữ oxy.
Chương trình Nam Cực Australia ghi nhận hải cẩu voi phương Nam có thể lặn sâu tới khoảng 2 km và ở dưới nước tới hai giờ; phần lớn lượt lặn được mô tả dài khoảng 30 phút, ở độ sâu 300–800 m. Khả năng cực hạn không phải độ sâu và thời lượng của mọi lần lặn. Bởi vậy, không nên dùng một bảng tỷ lệ oxy cố định hay một nhịp tim duy nhất để giải thích tất cả cá thể.
Với chúng tôi, chỉ cần hiểu rằng dưới thân hình đồ sộ ấy là cả một hệ thống tiết kiệm và phân phối oxy tinh tế, cuộc gặp trên bãi biển đã có thêm ý nghĩa. Vẻ ngoài chỉ kể được một phần rất nhỏ câu chuyện.
Lịch sử săn bắt và câu chuyện bảo tồn còn tiếp diễn
Hải cẩu voi từng bị săn để lấy dầu từ lớp mỡ. Khi kể về giai đoạn gần tuyệt chủng ở Bắc Thái Bình Dương, cần phân biệt hải cẩu voi phương Bắc với loài phương Nam ở Nam Cực. Báo cáo đánh giá quần thể của NOAA ghi nhận loài phương Bắc đã phục hồi sau một giai đoạn số lượng sụt giảm nghiêm trọng vì săn bắt.
Tuy nhiên, phục hồi trong quá khứ không có nghĩa mọi quần thể đã an toàn. Nghiên cứu được British Antarctic Survey công bố năm 2025 ghi nhận số con cái sinh sản tại các đàn lớn được khảo sát ở South Georgia giảm mạnh sau đợt bùng phát cúm gia cầm độc lực cao. Đây là kết quả ở khu vực nghiên cứu, không phải phép đếm toàn bộ hải cẩu voi trên thế giới.
Vì thế, điều đáng mang về sau chuyến đi không chỉ là ảnh chụp. Đó còn là ý thức giữ khoảng cách, làm sạch trang bị theo yêu cầu và tôn trọng quyết định đổi hoặc hủy điểm lên bờ để bảo vệ động vật.
Chuẩn bị chuyến du lịch Nam Cực cùng Cùng Đi Du Lịch
Nếu bạn thích quan sát thiên nhiên và muốn một chuyến tour độc lạ có chiều sâu, hãy bắt đầu bằng việc chọn hành trình phù hợp, thay vì một danh sách động vật “phải gặp”. Tìm thêm câu chuyện ở chuyên mục du lịch Nam Cực, rồi trao đổi với Cùng Đi Du Lịch (Let Me Travel) về thời gian, sức khỏe, hạng phòng và ngân sách dự kiến.
Với nhu cầu tour VVIP hoặc chuyến đi khen thưởng thuộc nhóm Du lịch MICE, nên làm rõ quy mô đoàn và khả năng hỗ trợ lên xuống Zodiac. Dịch vụ visa hỗ trợ tư vấn hồ sơ theo các nước nhập cảnh, quá cảnh trong lộ trình; yêu cầu cụ thể cần được kiểm tra trước ngày đi.
Câu hỏi thường gặp về Livingston và hải cẩu voi
Hải cẩu voi có phải hải mã có ngà không?
Không. Elephant seal là hải cẩu voi, khác với walrus, tức hải mã. Con đực hải cẩu voi trưởng thành có chiếc mũi lớn đặc trưng, không có cặp ngà dài của hải mã.
Đến Livingston có chắc chắn gặp hải cẩu voi không?
Không thể bảo đảm gặp động vật hoang dã trong mọi chuyến. Đàn hải cẩu voi là cuộc gặp đáng nhớ của chuyến đi này; số lượng và vị trí động vật có thể khác ở thời điểm bạn đến.
Vì sao một số điểm ở Livingston hạn chế tham quan đầu mùa?
Để giảm xáo trộn động vật sinh sản trong không gian chật hẹp. Hannah Point có hướng dẫn riêng cho khu mũi đất; không thể suy rộng thành lệnh cấm lên toàn đảo trước tháng 1.
Hải cẩu voi lặn sâu và lâu đến mức nào?
Loài phương Nam có những ghi nhận lặn rất sâu và kéo dài, nhưng phần lớn lượt lặn ngắn hơn nhiều so với giới hạn cực hạn. Khi đọc số liệu, cần xem loài, nhóm cá thể và bối cảnh nghiên cứu thay vì coi một kỷ lục là hoạt động thường ngày.
Vì sao hải cẩu voi mẹ rời con sau cai sữa?
Mẹ cần trở lại biển kiếm ăn sau giai đoạn dùng năng lượng tích lũy để nuôi con trên bờ. Con non tiếp tục bước vào giai đoạn phát triển để tự kiếm sống; đây là vòng đời tự nhiên, không nên giải thích bằng chuẩn mực tình cảm của con người.
Có được đến sát hải cẩu voi để chụp ảnh không?
Hãy đứng trong phạm vi đội thám hiểm cho phép, dùng ống kính phù hợp và nhường lối cho động vật. Không tìm cách đánh thức, chạm vào hay kích thích tiếng gầm. Cần lùi xa hơn nếu sự hiện diện của mình làm chúng phản ứng.
Du lịch Nam Cực tháng mấy phù hợp?
Với hành trình khu vực bán đảo, mùa hè Nam bán cầu thường là giai đoạn được lựa chọn. Chương trình Nam Cực Australia nêu điều kiện thuận lợi thường từ giữa tháng 11 đến đầu tháng 3. Chọn chuyến theo lịch tàu và trải nghiệm ưu tiên, không dựa vào lời hứa chắc chắn gặp một loài vật.
Công ty nào tư vấn tour Nam Cực theo yêu cầu?
Bạn có thể liên hệ Cùng Đi Du Lịch (Let Me Travel) để trao đổi về tour Nam Cực, tour VVIP hoặc nhu cầu của đoàn doanh nghiệp. Hãy yêu cầu đề xuất rõ tên tàu, hạng phòng, các khoản bao gồm và điều kiện thay đổi hoạt động lên bờ.
